İstanbul’da Geçmişte Olan Büyük Depremler: 989’dan 2025’e İstanbul Depremleri

İstanbul, tarih boyunca Marmara Denizi ve çevresinde meydana gelen çok sayıda yıkıcı depremden etkilendi. Tarihsel kayıtlarda 989, 1296, 1509, 1766 ve 1894 depremleri öne çıkarken yakın dönemde 17 Ağustos 1999 Marmara Depremi, 26 Eylül 2019 Silivri depremi ve 23 Nisan 2025 Marmara Denizi depremi İstanbul’da güçlü biçimde hissedildi.

Eski İstanbul depremleriyle ilgili büyüklük değerleri günümüzdeki depremler gibi cihazlarla ölçülmedi. Bu nedenle özellikle 19. yüzyıl öncesindeki depremlerin büyüklüğü, merkez üssü ve can kaybı sayıları tarihsel belgelerden yapılan bilimsel tahminlere dayanıyor ve farklı çalışmalarda farklı değerler görülebiliyor.

İstanbul’da Büyük Depremler Hangi Yıllarda Oldu?

İstanbul ve yakın Marmara çevresini ağır biçimde etkileyen başlıca tarihsel ve modern depremler arasında şu tarihler yer alıyor:

• 989 Marmara depremi
• 1296 İstanbul ve Marmara depremi
• 1509 İstanbul depremi
• 22 Mayıs 1766 İstanbul depremi
• 10 Temmuz 1894 İstanbul depremi
• 17 Ağustos 1999 Marmara Depremi
• 26 Eylül 2019 Silivri depremi
• 23 Nisan 2025 Marmara Denizi depremi

Bunların dışında 447, 557, 740, 1063, 1343, 1419, 1719, 1754 ve 1912 gibi tarihlerde meydana gelen depremler de İstanbul’u veya Marmara Bölgesi’ni ciddi biçimde etkiledi.

989 İstanbul Depremi

25 Ekim 989’da Marmara Bölgesi’nde meydana geldiği kabul edilen büyük deprem Konstantinopolis’te, yani bugünkü İstanbul’da ağır hasara yol açtı. Bilimsel çalışmalarda depremin büyüklüğü yaklaşık 7,2 olarak tahmin ediliyor.

Tarihsel kayıtlar Ayasofya’nın kubbesinin bir bölümünün deprem sırasında çöktüğünü gösteriyor. Yapının onarımı yıllar sürdü. 989 depremi, İstanbul’un Bizans döneminde yaşadığı önemli yıkıcı depremler arasında kabul ediliyor.

1296 İstanbul Depremi

1 Haziran 1296’da Marmara Bölgesi’ni etkileyen bir başka güçlü deprem meydana geldi. Tarihsel kaynaklarda İstanbul’da önemli hasar oluştuğu ve artçı sarsıntıların uzun süre devam ettiği aktarılıyor.

Depremin kaynağı konusunda farklı değerlendirmeler bulunuyor. Bazı bilimsel çalışmalarda merkez üssü İzmit çevresinde gösterilirken sarsıntının İstanbul ve Marmara Havzası üzerinde geniş bir etkisi olduğu belirtiliyor. Bu nedenle 1296 depremine ilişkin kesin merkez üssü ve büyüklük bilgileri modern depremlerdeki kadar güvenilir değil.

1509 Konstantiniyye Depremi: Küçük Kıyamet

10 Eylül 1509’da meydana gelen deprem İstanbul tarihinin en büyük afetlerinden biri olarak kayıtlara geçti. Osmanlı döneminde yaşanan ve halk arasında Küçük Kıyamet olarak anılan depremin büyüklüğünün 7’nin üzerinde olduğu değerlendiriliyor.

Deprem İstanbul’da çok geniş çaplı yıkıma neden oldu. Kandilli Rasathanesi’nin tarihsel tsunami çalışmalarında, kentte yaklaşık 4 bin ila 5 bin kişinin hayatını kaybettiği, 10 binlerce kişinin yaralandığı ve binden fazla yapının ağır hasar gördüğü veya yıkıldığı aktarılıyor.

1509 İstanbul depreminden sonra Marmara Denizi’nde tsunami de meydana geldi. Tarihsel kayıtlara göre bazı noktalarda 6 metreyi aşan dalgalar İstanbul’un kıyı surlarını geçerek yerleşim alanlarını etkiledi.

1766 İstanbul Depremi Kaç Büyüklüğündeydi?

22 Mayıs 1766’da İstanbul ve Doğu Marmara’yı etkileyen çok büyük bir deprem meydana geldi. Kandilli Rasathanesi’nin tarihsel deprem kataloğunda bu depremin maksimum şiddeti IX olarak gösteriliyor. Günümüzde yapılan çalışmalarda büyüklüğü için yaklaşık 7 ve üzerindeki farklı tahminler bulunuyor.

Deprem İstanbul’da çok sayıda yapıya zarar verdi. Camiler, konutlar, surlar ve kamu yapılarında hasar meydana geldi. Marmara kıyılarında tsunami etkileri de kaydedildi.

1766 yılı Marmara için tek bir büyük sarsıntıyla sınırlı kalmadı. Aynı yıl ağustos ayında Marmara’nın batısını etkileyen ikinci güçlü deprem meydana geldi. Bu nedenle tarihsel çalışmalarda 1766 depremleri bazen ayrı olaylar halinde ele alınıyor.

1894 İstanbul Depremi Nerede Oldu?

10 Temmuz 1894’te meydana gelen ve dönemin kaynaklarında Büyük Hareket-i Arz olarak anılan deprem İstanbul’un yakın tarihindeki en yıkıcı depremlerden biri oldu.

İstanbul İl Afet Risk Azaltma Planı’nda depremin Marmara Denizi’ndeki İzmit-Çınarcık Havzası veya İzmit Körfezi çevresinde meydana gelmiş olabileceği belirtiliyor. Tahmini büyüklüğü yaklaşık 7 olarak değerlendiriliyor. Tarihsel bir deprem olduğu için merkez üssünü günümüzde meydana gelen depremlerdeki hassasiyetle belirlemek mümkün değil.

Deprem İstanbul’da çok sayıda binaya zarar verdi. Kapalıçarşı ve tarihi yarımadadaki yapılarda ağır hasar oluşurken Marmara kıyılarında deniz seviyesi değişimleri ve tsunami etkileri de kayıtlara geçti.

17 Ağustos 1999 Marmara Depremi İstanbul’u Nasıl Etkiledi?

17 Ağustos 1999’da saat 03.02’de merkez üssü Kocaeli’nin Gölcük ilçesi olan 7,4 büyüklüğündeki Marmara Depremi meydana geldi. Yaklaşık 45 saniye süren deprem Marmara Bölgesi’nde geniş çaplı yıkıma yol açtı.

Depremin merkez üssü İstanbul olmamasına rağmen kent de ağır biçimde etkilendi. Özellikle Avcılar’da çok sayıda bina yıkıldı veya ağır hasar gördü. İstanbul’un farklı ilçelerinde de can ve mal kayıpları yaşandı.

1999 depremi sonrasında İzmit Körfezi kıyılarında tsunami oluştu. Kandilli Rasathanesi’nin çalışmalarında bazı noktalarda dalga yüksekliğinin yaklaşık 2,9 metreye ulaştığı belirtiliyor.

2019 İstanbul Silivri Depremi

26 Eylül 2019’da saat 13.59’da Marmara Denizi’nin Silivri açıklarında 5,8 büyüklüğünde deprem meydana geldi. AFAD verilerine göre depremin merkezine en yakın yerleşim yaklaşık 22 kilometre uzaklıktaki Silivri oldu.

Deprem İstanbul’un tamamında güçlü biçimde hissedildi. Bazı binalarda çatlaklar meydana geldi, Avcılar’da bir minarenin bir bölümü yıkıldı ve hasar görülen bazı yapılar tahliye edildi. Deprem, İstanbul’daki iletişim altyapısında yaşanan yoğunlukla da gündeme geldi.

23 Nisan 2025 İstanbul Depremi Kaç Büyüklüğündeydi?

İstanbul’da son yılların en güçlü depremlerinden biri 23 Nisan 2025’te meydana geldi. AFAD, saat 12.49’da Marmara Denizi’nde Silivri’nin 23,16 kilometre açığında gerçekleşen depremin büyüklüğünü 6,2 olarak açıkladı.

Depremin derinliği AFAD tarafından 6,92 kilometre olarak ölçüldü. İstanbul’un yanı sıra Tekirdağ, Yalova, Bursa ve Balıkesir’de de yoğun biçimde hissedilen deprem sonrasında çok sayıda artçı sarsıntı kaydedildi.

Ana depremde doğrudan yıkım ve can kaybı bildirilmedi. İstanbul’da panik nedeniyle yaralanmalar meydana geldi ve Fatih’teki metruk bir bina çöktü. AFAD’ın ön değerlendirme raporunda ana şoktan sonraki ilk yaklaşık 22 saat içinde büyüklükleri 1,6 ile 5,9 arasında değişen 272 artçı deprem kaydedildiği açıklandı.

İstanbul’daki En Büyük Deprem Hangisiydi?

İstanbul’un tarihindeki tek bir depremi kesin olarak “en büyük deprem” şeklinde sıralamak güçtür. Çünkü 1509, 1766 ve daha eski depremler aletsel ölçüm döneminden önce meydana geldi ve büyüklükleri tarihsel hasar kayıtlarından tahmin edildi.

İstanbul açısından en yıkıcı tarihsel olaylardan biri 1509 depremidir. 1766 ve 1894 depremleri de kentte büyük hasara neden olan başlıca Marmara depremleri arasındadır. Modern ölçümlerin bulunduğu dönemde ise 17 Ağustos 1999’daki 7,4 büyüklüğündeki deprem İstanbul’da ciddi yıkıma neden olurken, 23 Nisan 2025’te Silivri açıklarında meydana gelen 6,2 büyüklüğündeki deprem kent merkezine yakın son önemli sarsıntılardan biri oldu.

Geçmiş İstanbul Depremlerinin Büyüklükleri Neden Farklı Yazılıyor?

1509 veya 1766 gibi tarihsel depremler sırasında modern sismometreler bulunmuyordu. Bilim insanları bu depremlerin büyüklüğünü yazılı kaynaklardaki hasar dağılımı, hissedilme alanı, tsunami kayıtları ve jeolojik verileri inceleyerek tahmin ediyor.

Bu nedenle aynı tarihsel İstanbul depremi için farklı araştırmalarda 7,0, 7,2 veya daha yüksek tahminlerle karşılaşmak mümkün. Eski depremlerde tahmini büyüklük ile şiddet kavramının da birbirinden ayrılması gerekiyor. Büyüklük depremin açığa çıkardığı enerjiyi, şiddet ise belirli bir yerde yarattığı etkiyi ifade ediyor.